Dieta low FODMAP może wydawać się skomplikowana i ograniczająca, ale z odpowiednim planowaniem staje się nie tylko łatwa do przestrzegania, ale również smaczna i różnorodna. Jadłospis tygodniowy na diecie FODMAP to klucz do sukcesu dla osób zmagających się z zespołem jelita drażliwego (IBS) oraz innymi dolegliwościami układu pokarmowego. Poniżej przedstawiamy kompletny plan żywieniowy na cały tydzień, wraz z przepisami i praktycznymi wskazówkami, które pomogą Ci wprowadzić tę dietę w życie bez uczucia wyrzeczenia i z maksymalnym komfortem dla Twojego układu trawiennego.
Czym jest dieta low FODMAP?
Dieta low FODMAP to specjalny plan żywieniowy, który ogranicza spożycie fermentujących oligosacharydów, disacharydów, monosacharydów i polioli – stąd akronim FODMAP. Te krótko łańcuchowe węglowodany i alkohole cukrowe mogą być słabo wchłaniane w jelicie cienkim, co prowadzi do fermentacji bakteryjnej i objawów takich jak wzdęcia, bóle brzucha, gazy czy biegunki u osób wrażliwych.
Dieta low FODMAP została opracowana przez naukowców z Uniwersytetu Monash w Australii i składa się z trzech faz:
- Faza eliminacji – trwająca 2-6 tygodni, podczas której eliminuje się wszystkie produkty wysokie w FODMAP
- Faza reintrodukcji – systematyczne wprowadzanie poszczególnych grup FODMAP w celu identyfikacji tolerancji
- Faza personalizacji – długoterminowa dieta oparta na indywidualnej tolerancji
Przedstawiony jadłospis tygodniowy skupia się na fazie eliminacji, która jest najbardziej restrykcyjna, ale kluczowa dla osiągnięcia poprawy samopoczucia i zidentyfikowania problematycznych składników.
Podstawowe zasady jadłospisu low FODMAP
Przed przejściem do konkretnych przepisów, warto poznać kilka fundamentalnych zasad, które ułatwią planowanie posiłków:
- Wybieraj produkty z listy dozwolonych (low FODMAP) i unikaj tych z listy wysokich w FODMAP
- Zwracaj uwagę na wielkość porcji – niektóre produkty są bezpieczne tylko w małych ilościach
- Czytaj etykiety produktów – szukaj ukrytych FODMAP jak syrop glukozowo-fruktozowy, miód, inulina
- Planuj posiłki z wyprzedzeniem i przygotowuj większe porcje do zamrożenia
- Eksperymentuj z dozwolonymi przyprawami, by jedzenie było smaczne mimo ograniczeń
Pamiętaj, że dieta low FODMAP nie jest dietą na całe życie. To narzędzie diagnostyczne i terapeutyczne, które pomaga zidentyfikować problematyczne produkty i złagodzić objawy IBS.
Składniki dozwolone w diecie low FODMAP
Planując jadłospis tygodniowy warto mieć pod ręką listę produktów dozwolonych w diecie low FODMAP. Oto podstawowe grupy:
Białko
- Mięso: kurczak, indyk, wołowina, wieprzowina, jagnięcina (bez marynaty zawierającej cebulę/czosnek)
- Ryby i owoce morza: wszystkie rodzaje (świeże, niezmarynowane)
- Jaja: wszystkie rodzaje
- Tofu: zwykłe (nie jedwabiste)
- Tempeh
Warzywa low FODMAP
- Zielone: sałata, szpinak, rukola, endywia
- Inne: marchew, ogórek, pomidor, papryka, bakłażan, cukinia, ziemniaki
- Zioła: wszystkie świeże zioła
Owoce o niskiej zawartości FODMAP
- Banany (niedojrzałe)
- Jagody: truskawki, maliny, borówki
- Cytrusy: cytryna, limonka, pomarańcza (w małych ilościach)
- Kiwi, ananas, winogrona
Produkty zbożowe
- Bezglutenowe: ryż, komosa ryżowa (quinoa), proso, gryka
- Owies bezglutenowy
- Chleb bezglutenowy lub sourdough z mąki pszennej (tradycyjnie fermentowany)
Produkty mleczne i zamienniki
- Mleko bez laktozy
- Napoje roślinne: ryżowe, migdałowe (nie owsiane)
- Sery twarde: cheddar, parmezan, feta
- Jogurt bezlaktozowy
Tłuszcze
- Oleje: oliwa z oliwek, olej rzepakowy, kokosowy
- Masło, ghee
- Orzechy: makadamia, orzeszki ziemne (w małych ilościach)
Jadłospis tygodniowy na diecie low FODMAP
Poniżej przedstawiamy kompletny plan posiłków na 7 dni, uwzględniający różnorodne, smaczne i proste w przygotowaniu dania zgodne z zasadami diety low FODMAP.
Dzień 1: Poniedziałek
Śniadanie: Owsianka z bananem i cynamonem
Składniki na owsiankę low FODMAP
- 50 g płatków owsianych bezglutenowych
- 200 ml mleka bez laktozy lub napoju migdałowego
- 1 niedojrzały banan
- 1/2 łyżeczki cynamonu
- 1 łyżka syropu klonowego (opcjonalnie)
- 1 łyżka nasion chia (opcjonalnie)
Przygotowanie owsianki
- Płatki owsiane zalej mlekiem bez laktozy lub napojem migdałowym.
- Dodaj pokrojonego w plasterki niedojrzałego banana.
- Posyp cynamonem i wymieszaj.
- Gotuj na małym ogniu przez 3-5 minut, mieszając od czasu do czasu.
- Na koniec możesz dodać syrop klonowy dla słodkości i nasiona chia dla dodatkowych wartości odżywczych.
Wskazówka: Banany powinny być niedojrzałe (z lekko zielonymi końcami), ponieważ dojrzałe zawierają więcej fruktozy, która jest problematyczna w diecie low FODMAP.
Obiad: Kurczak z ryżem i warzywami
Składniki na obiad z kurczakiem
- 150 g filetu z kurczaka
- 100 g ryżu basmati
- 1 marchewka
- 1 czerwona papryka
- 100 g cukinii
- 1 łyżka oliwy z oliwek
- 1 łyżeczka suszonego oregano
- 1/2 łyżeczki papryki słodkiej
- Sól i pieprz do smaku
Przygotowanie obiadu z kurczakiem
- Ryż ugotuj zgodnie z instrukcją na opakowaniu.
- Kurczaka pokrój w kostkę, dopraw solą, pieprzem, oregano i papryką.
- Na patelni rozgrzej oliwę i smaż kurczaka przez 5-7 minut.
- Warzywa pokrój w słupki i dodaj do kurczaka.
- Smaż wszystko razem przez kolejne 5-7 minut, aż warzywa będą miękkie, ale chrupiące.
- Podawaj z ugotowanym ryżem.
Kolacja: Sałatka z tuńczykiem
Składniki na sałatkę z tuńczykiem
- 1 puszka tuńczyka w wodzie (120 g po odsączeniu)
- 2 garście mieszanki sałat
- 1 pomidor
- 1/2 ogórka
- 1/4 czerwonej papryki
- 10 oliwek (bez czosnku)
- 2 łyżki oliwy z oliwek
- 1 łyżka soku z cytryny
- Sól i pieprz do smaku
Przygotowanie sałatki z tuńczykiem
- Odsącz tuńczyka z zalewy.
- Warzywa umyj i pokrój: pomidora w ćwiartki, ogórka i paprykę w kostkę.
- Na talerzu ułóż sałatę, na niej rozłóż warzywa i tuńczyka.
- Dodaj oliwki.
- Skrop oliwą i sokiem z cytryny, dopraw solą i pieprzem.
Dzień 2: Wtorek
Śniadanie: Jajecznica z warzywami
Składniki na jajecznicę low FODMAP
- 2 jajka
- 1/4 czerwonej papryki
- Garść szpinaku baby
- 1 łyżka szczypiorku
- 1 łyżka masła klarowanego (ghee)
- Sól i pieprz do smaku
- 2 kromki chleba sourdough lub bezglutenowego
Przygotowanie jajecznicy
- Paprykę pokrój w drobną kostkę.
- Na patelni rozgrzej masło klarowane, dodaj paprykę i smaż przez 2 minuty.
- Jajka roztrzep w miseczce, dopraw solą i pieprzem.
- Wlej jajka na patelnię, dodaj szpinak i delikatnie mieszaj.
- Gdy jajecznica będzie prawie ścięta, posyp szczypiorkiem.
- Podawaj z pieczywem sourdough lub bezglutenowym.
Obiad: Zupa dyniowa
Składniki na zupę dyniową low FODMAP
- 500 g dyni hokkaido (bez pestek)
- 1 marchewka
- Kawałek imbiru (2 cm)
- 1 łyżeczka kurkumy
- 500 ml bulionu drobiowego (bez cebuli i czosnku)
- 200 ml mleka kokosowego
- 1 łyżka oliwy z oliwek
- Sól i pieprz do smaku
- Nasiona dyni do posypania
Przygotowanie zupy dyniowej
- Dynię i marchewkę obierz i pokrój w kostkę.
- W garnku rozgrzej oliwę, dodaj starty imbir i smaż przez minutę.
- Dodaj dynię, marchewkę i kurkumę, smaż przez 2-3 minuty.
- Wlej bulion, doprowadź do wrzenia, zmniejsz ogień i gotuj pod przykryciem około 20 minut, aż warzywa będą miękkie.
- Zblenduj zupę na gładki krem.
- Dodaj mleko kokosowe, dopraw solą i pieprzem.
- Podawaj posypaną prażonymi nasionami dyni.
Wskazówka: Zamiast tradycyjnego bulionu możesz użyć własnoręcznie przygotowanego wywaru z kurczaka i dozwolonych warzyw, unikając cebuli i czosnku, które są wysokie w FODMAP.
Kolacja: Sałatka z komosą ryżową
Składniki na sałatkę z komosą ryżową
- 100 g komosy ryżowej (quinoa)
- 1/2 czerwonej papryki
- 1/2 żółtej papryki
- 1 marchewka
- 1/4 szklanki orzechów włoskich
- Garść rukoli
- 2 łyżki oliwy z oliwek
- 1 łyżka soku z cytryny
- 1 łyżeczka syropu klonowego
- Sól i pieprz do smaku
Przygotowanie sałatki z komosą
- Komosę ryżową przepłucz dokładnie pod bieżącą wodą, następnie ugotuj zgodnie z instrukcją na opakowaniu (zwykle 15 minut w proporcji 1:2 z wodą).
- Papryki i marchewkę pokrój w drobną kostkę.
- Orzechy włoskie posiekaj grubo.
- W misce połącz ostudzoną komosę, warzywa i orzechy.
- Przygotuj dressing mieszając oliwę, sok z cytryny, syrop klonowy, sól i pieprz.
- Polej sałatkę dressingiem, delikatnie wymieszaj i podawaj na rukoli.
Dzień 3: Środa
Śniadanie: Smoothie bowl z owocami
Składniki na smoothie bowl low FODMAP
- 1 niedojrzały banan
- 100 g truskawek (świeżych lub mrożonych)
- 50 g borówek
- 200 ml mleka bez laktozy lub napoju migdałowego
- 1 łyżka masła orzechowego (100% orzechów)
- Dodatki do posypania: 1 łyżka nasion chia, 1 łyżka wiórków kokosowych, kilka plasterków kiwi
Przygotowanie smoothie bowl
- Banana, truskawki i borówki zmiksuj z mlekiem i masłem orzechowym na gładką masę.
- Przelej do miseczki.
- Udekoruj plasterkami kiwi, posyp nasionami chia i wiórkami kokosowymi.
Obiad: Łosoś z ziemniakami i szparagami
Składniki na obiad z łososiem
- 150 g filetu z łososia
- 200 g ziemniaków
- Pęczek zielonych szparagów
- 1 łyżka oliwy z oliwek
- 1 łyżka soku z cytryny
- 1 łyżeczka świeżego koperku
- Sól i pieprz do smaku
Przygotowanie obiadu z łososiem
- Ziemniaki obierz, pokrój w ćwiartki i ugotuj w osolonej wodzie do miękkości (około 15-20 minut).
- Szparagi umyj, odłam twarde końcówki i blanszuj w osolonej wodzie przez 3-4 minuty.
- Filet z łososia dopraw solą i pieprzem.
- Na patelni rozgrzej oliwę i smaż łososia, skórą do dołu, przez około 4 minuty.
- Przewróć na drugą stronę i smaż jeszcze 2-3 minuty.
- Skrop łososia sokiem z cytryny.
- Podawaj z ziemniakami i szparagami, posypane koperkiem.
Kolacja: Tortilla z indykiem i warzywami
Składniki na tortillę low FODMAP
- 2 bezglutenowe tortille
- 100 g piersi z indyka
- 1/2 czerwonej papryki
- 1/4 cukinii
- Garść rukoli
- 2 łyżki bezlaktozowego jogurtu naturalnego
- 1 łyżeczka soku z cytryny
- 1/2 łyżeczki suszonego oregano
- Sól i pieprz do smaku
Przygotowanie tortilli z indykiem
- Indyka pokrój w paski, dopraw solą i pieprzem.
- Na patelni rozgrzej łyżkę oliwy i smaż indyka przez 5-6 minut, aż będzie dobrze wysmażony.
- Paprykę i cukinię pokrój w cienkie paski i dodaj do indyka. Smaż wszystko razem przez 2-3 minuty.
- W miseczce wymieszaj jogurt, sok z cytryny, oregano, sól i pieprz, tworząc sos.
- Tortille lekko podgrzej na suchej patelni.
- Na tortille nałóż rukolę, następnie mieszankę indyka z warzywami i polej sosem jogurtowym.
- Zwiń tortillę i przekrój na pół.
Dzień 4: Czwartek
Śniadanie: Tosty z jajkiem i awokado
Składniki na tosty low FODMAP
- 2 kromki chleba sourdough lub bezglutenowego
- 1/4 dojrzałego awokado (uwaga: większe porcje awokado są wysokie w FODMAP)
- 2 jajka
- 1 łyżeczka soku z cytryny
- 1 łyżka szczypiorku
- Sól i pieprz do smaku
- Płatki chili (opcjonalnie)
Przygotowanie tostów z jajkiem i awokado
- Jajka ugotuj na twardo (około 8 minut), następnie ostudź w zimnej wodzie i obierz.
- Awokado rozgnieć widelcem, dodaj sok z cytryny, sól i pieprz.
- Chleb opiecz w tosterze.
- Na tosty nałóż pastę z awokado.
- Jajka pokrój w plasterki i ułóż na awokado.
- Posyp szczypiorkiem i płatkami chili (opcjonalnie).
Obiad: Makaron z kurczakiem i szpinakiem
Składniki na makaron z kurczakiem
- 100 g bezglutenowego makaronu (np. ryżowego)
- 150 g filetu z kurczaka
- 100 g świeżego szpinaku
- 1/2 czerwonej papryki
- 2 łyżki oliwy z oliwek
- 1 łyżka soku z cytryny
- 1 łyżeczka suszonego tymianku
- 2 łyżki tartego parmezanu
- Sól i pieprz do smaku
Przygotowanie makaronu z kurczakiem
- Makaron ugotuj zgodnie z instrukcją na opakowaniu, odcedź i przelej zimną wodą.
- Kurczaka pokrój w kostkę, dopraw solą, pieprzem i tymiankiem.
- Na patelni rozgrzej oliwę i smaż kurczaka przez 5-7 minut.
- Paprykę pokrój w kostkę i dodaj do kurczaka. Smaż przez 2-3 minuty.
- Dodaj szpinak i duś, aż zwiędnie.
- Dorzuć ugotowany makaron, wymieszaj i podgrzej całość.
- Skrop sokiem z cytryny, posyp parmezanem i podawaj.
Kolacja: Sałatka z grillowanym tofu
Składniki na sałatkę z tofu
- 150 g twardego tofu
- Mix sałat (rukola, sałata rzymska)
- 1 marchewka
- 1/2 ogórka
- 1/4 czerwonej papryki
- 1 łyżka nasion słonecznika
- 1 łyżka oliwy z oliwek do smażenia
- 1 łyżka sosu sojowego bezglutenowego (upewnij się, że nie zawiera czosnku/cebuli)
- 1 łyżeczka syropu klonowego
- 1 łyżka oliwy z oliwek do dressingu
- 1 łyżeczka soku z cytryny
- Sól i pieprz do smaku
Przygotowanie sałatki z tofu
- Tofu osusz ręcznikiem papierowym i pokrój w kostkę.
- Wymieszaj sos sojowy z syropem klonowym.
- Na patelni rozgrzej oliwę i smaż tofu przez 2-3 minuty z każdej strony, aż się zrumieni.
- Polej tofu mieszanką sosu sojowego i syropu, smaż jeszcze minutę.
- Marchewkę zetrzyj na tarce, ogórka i paprykę pokrój w kostkę.
- W misce ułóż sałaty, na nich warzywa i grillowane tofu.
- Przygotuj dressing mieszając oliwę, sok z cytryny, sól i pieprz.
- Polej sałatkę dressingiem i posyp nasionami słonecznika.
Dzień 5: Piątek
Śniadanie: Pancakes bezglutenowe
Składniki na pancakes low FODMAP
- 100 g mąki ryżowej
- 1 jajko
- 150 ml mleka bez laktozy
- 1 łyżeczka proszku do pieczenia bezglutenowego
- 1 łyżka oleju kokosowego
- 1 łyżka syropu klonowego do ciasta + więcej do podania
- Szczypta soli
- 100 g truskawek do podania
Przygotowanie pancakes
- W misce wymieszaj mąkę ryżową, proszek do pieczenia i sól.
- W drugiej misce roztrzep jajko, dodaj mleko bez laktozy i syrop klonowy.
- Połącz składniki suche z mokrymi, mieszając do uzyskania gładkiego ciasta.
- Na patelni rozgrzej odrobinę oleju kokosowego.
- Wlewaj po około 2 łyżki ciasta na patelnię, formując małe placuszki.
- Smaż przez 2-3 minuty z każdej strony, aż będą złociste.
- Podawaj z pokrojonymi truskawkami i syropem klonowym.
Obiad: Risotto z dynią
Składniki na risotto z dynią
- 150 g ryżu do risotto (arborio)
- 200 g dyni hokkaido
